Σέξ, γυναίκες και taboo

 

dyo nearesΔημήτρης Αρβανίτη:στην επιστημονική φαντασία

«...Στις περισσότερες ιστορίες ε.φ. το σεξ και οι άλλες σωματικές λειτουργίες δεν έχουν νόημα ούτε θέση - στο επιστημονικό μυθιστόρημα, τη διαστημική όπερα, τις περιγραφές νέων εφευρέσεων, τις περισσότερες φιλοσοφικές ιστορίες.

Η περιγραφή τέτοιων φυσιολογικών πράξεων και αντιδράσεων συχνά είναι χειρότερη και από άσκοπη - είναι ένας περισπασμός, μια διατάραξη του κυρίου ρεύματος της ιστορίας ε.φ. Μόνο σε λίγες κοινωνιολογικές ιστορίες έχουν κάποια θέση».
Αυτό το απόσπασμα του Αμερικανού συγγραφέα και κριτικού James Gunn από το βιβλίο του Alternate Worlds: The Illustrated History of Science Fiction (1975) θα ήταν κάποτε αντιπροσωπευτικό της στάσης των περισσοτέρων συγγραφέων, εκδοτών και αναγνωστών της ε.φ. Ήδη όμως, μετά τις πρωτοποριακές προσπάθειες του P.H. Farmer και του Theodore Sturgeon στη δεκαετία του '50, το «νέο κύμα» της δεκαετίας του '60 και τις γυναίκες συγγραφείς, η στάση της ε.φ. απέναντι στο σεξ και τα ταμπού στις ανθρώπινες σχέσεις είχε αλλάξει.
Είναι αλήθεια πως η ε.φ. έχει μια πουριτανική, ανδροκρατούμενη παράδοση. Το μεγαλύτερο μέρος της ώς τα τελευταία χρόνια γραφόταν από άνδρες και απευθυνόταν σε άνδρες - και παιδιά, την εποχή που τα παλπ περιοδικά του είδους δεν είχαν ανεξαρτητοποιηθεί από τα κόμιξ (Φλας Γκόρντον, Σούπερμαν κ.λπ.).
Φυσικά όσα αποσιωπούνται ή εννοούνται είναι δηλωτικά των προκαταλήψεων και των ταμπού της εποχής, και ιδίως στα περισσότερο άτεχνα έργα των λαϊκών περιοδικών, που αντικατοπτρίζουν καθαρότερα τις κυρίαρχες φαντασιώσεις. Αυτή η σύνδεση με τα παιδικά κόμιξ φαίνεται να είναι και ένας λόγος που στον τομέα αυτόν η ε.φ. έμεινε πιο συντηρητική από τη συμβατική λογοτεχνία αλλά και από έργα που βρίσκονται στα όρια της ε.φ.
Από τον 18ο αιώνα, στα Ταξίδια του Γκάλιβερ (1726)1 του Jonathan Swift, γίνεται συνειδητή σάτιρα των αντιλήψεων για το σεξ, και ιδίως στο τέταρτο βιβλίο, με την αντιπαράθεση των ελλόγων αλόγων και των πρωτόγονων Γιαχού. Ο ίδιος ο Swift, παρ' όλο που δεν έλκεται ιδιαίτερα από το ιδανικό της καθαρής λογικής των αλόγων, φαίνεται πως απεχθάνεται και φοβάται τις απροκάλυπτες σαρκικές ορέξεις των «υπανθρώπων».
Στον 19ο αιώνα το Γοτθικό μυθιστόρημα ασχολείται υπαινικτικά με τις σεξουαλικές ορμές του ασυνείδητου, αντιμετωπίζοντάς τες με φόβο, σαν φαινόμενα που δεν τολμούν να αναλύσουν ψύχραιμα. Ο Φρανκενστάιν (1818) της Mary Shelley2 θέτει το ερώτημα αν οι κτηνώδεις ορμές του τεχνητού ανθρώπου (το id) θα είναι καταστροφικές χωρίς την ανασταλτική δράση της ψυχής. Σ' αυτή την πλευρά έχει δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στις κινηματογραφικές μεταφορές της ιστορίας, με αποκορύφωμα το Young Frankenstein (1974) του Mel Brooks, όπου οι ερωτικές ικανότητες του τέρατος επιβεβαιώνουν τελικά τις υποψίες του θεατή.
Εξίσου σημαντικό είναι και το Δρ Τζέκυλ και κύριος Χάυντ (1886) του Robert Lewis Stevenson3, όπου «το κακό που φωλιάζει στο βάθος της ανθρώπινης ψυχής» εκφράζει το διχασμό συνειδητού-ασυνείδητου μ' έναν τρόπο που, αν και μεταφυσικός, στην ουσία του δεν απέχει πολύ από τις απόψεις της ψυχαναλυτικής θεωρίας όπως θεμελιώνονταν την ίδια εποχή από τον Σίγκμουντ Φρόυντ.
Τα vampires, κλασικό σύμβολο του ερωτισμού, εκφράζουν παραστατικά τον βικτωριανό φόβο απέναντι στις ερωτικές ορμές, με ιστορίες όπου οι βρυκόλακες εμφανίζονται ως αιμοδιψή τέρατα που πίνουν το αίμα (ζωοποιό στοιχείο) του αντίθετου φύλου, συμβολίζοντας έτσι την ενσωμάτωση των ψυχικών χαρακτηριστικών του. Η άποψη αυτή παρέμεινε κυρίαρχη στο είδος αυτό ώς τελευταία με λίγες εξαιρέσεις, στον κινηματογράφο κυρίως, όπως ο παρακμιακός Δράκουλας στο Αίμα για τον Δράκουλα του Paul Morressy και ο ερωτικότατος Φρανκ Λαντζέλα στο Φυγή απ' τα Καρπάθια του Τζων Μπάνταμ.
Στον αιώνα μας τώρα, με τα πρώτα παλπ περιοδικά διαφαίνεται η ημισυνειδητή σύνδεση σεξουαλικής ικανότητας και εξωγήινου. Όπως ο φυλετικός φόβος του λευκού για τον μαύρο εκφράζεται στο μύθο του ακούραστου εραστή, έτσι και η εξωγήινη απειλή εικονογραφείται με σεξουαλικούς όρους στα εξώφυλλα του '30 και του '40. Βέβαια ένα χταπόδι ή ένα έντομο δεν θα έπρεπε να επιθυμεί την ημίγυμνη καλλονή που κρατά στα πλοκάμια του (ή στα πόδια του) περισσότερο απ' ό,τι θα το επιθυμούσε εκείνη. Εξίσου παράλογη είναι και η σκηνή από τον Έντγκαρ Ράις Μπάροουζ όπου ο ήρωάς του, o John Carter, στέκεται με την γυναίκα του, την Πριγκίπισσα του Αρη, και κοιτάζουν περήφανοι το μωρό τους: ένα μεγάλο αυγό4.
Η ε.φ. λειτουργεί σε μια κουλτούρα όπου η επικρατούσα ερμηνεία του κόσμου δεν είναι πια η θρησκευτική, αλλά έχει αντικατασταθεί από τον επιστημονισμό: την άκριτη παραδοχή της «επιστήμης» σαν γνώση αντικειμενική, άσχετη από την κοινωνία στην οποία αναπτύσσεται, και την πίστη στην απόλυτη αξία αυτού που αποκαλείται «επιστημονικό».
Όπως και η θρησκεία όμως, έτσι και η επικρατούσα επιστήμη θέτει τη γυναίκα σε κατώτερη θέση από τον άντρα. Έτσι στην ε.φ. έχουμε κυρίως άντρες που μιλούν σε άντρες για θέματα που ενδιαφέρουν τους άντρες. Η παρουσία γυναικείων χαρακτήρων είναι εξαίρεση. Τα δυο κυριότερα γυναικεία αρχέτυπα είναι η Δειλή Παρθένος και η Αμαζόνα Βασίλισσα. Σε μικρότερο βαθμό εμφανίζεται και η ΜικρήΑδερφή-Αγοροκόριτσο (που στο τέλος μόνον φανερώνεται σαν το επιθυμητό Σεξουαλικό Αντικείμενο του Ήρωα) και η ΓεροντοκόρηΕπιστήμων.
Τυπικό παράδειγμα της τελευταίας είναι η Σούζαν Κάλβιν στο Εγώ, το Ρομπότ (1950) του Isaac Asimov5, ενός συγγραφέως που αποφεύγει συστηματικά τους γυναικείους χαρακτήρες στα έργα του - προφανώς γιατί δεν έχουν θέση. Κάλλιστα η Σούζαν θα μπορούσε να ήταν άντρας, αν δεν υπήρχαν οι σαφέστατοι υπαινιγμοί στην ιδέα που έχει ο μέσος άντρας (και μάλιστα της γενιάς του Asimov) γι' αυτό που καλείται «μητρικό ένστικτο». Έτσι η λίμπιντο της ψυχρής και ασεξουαλικής γεροντοκόρης επενδύεται στο γνωστικό της αντικείμενο και παίρνει σάρκα και οστά (ή καλύτερα μέταλλο και σερβομηχανισμούς) στα ρομπότ, που τα αντιμετωπίζει σαν τα παιδιά που ποτέ της δεν είχε. Και πώς να τα αποκτήσει, όταν οτιδήποτε έχει σχέση με την αναπαραγωγική λειτουργία αποσιωπάται πλήρως; Ακόμα κι όταν ο Asimov αποφάσισε ν' ασχοληθεί μ' ένα τέτοιο θέμα, στο Ακόμα και oι Θεοί... (1972)6, όπου περιγράφει λεπτομερώς τη σεξουαλική πρακτική των κατοίκων ενός παράλληλου σύμπαντος, το κάνει σ' ένα αφηρημένο - κυβιστικό επίπεδο.
Η Αμαζόνα Βασίλισσα - υπεροπτική, απάνθρωπη, τρομερά επιθυμητή αλλά απομακρυσμένη - εισβάλλει στην ε.φ. από το χώρο της φαντασίας, από μυθιστορήματα όπως το She (1887) του σερ H. Rider Haggard, γνωστού από τη σειρά ιστοριών με ήρωα τον Αλλαν Κουώτερμαιην που μεταφέρθηκαν και στον κινηματογράφο (Τα Ορυχεία του Σολομώντος, κ.λπ.), και τις επικές αφηγήσεις του Edgar Rice Burroughs. Αυτός ο γυναικείος τύπος εμφανίζεται και σε πολλά βιβλία του Α.Ε. Van Vogt.
Η γυναίκα σαν θηλυκός δαίμων ή αγία πόρνη, η προσωποποίηση του σεξουαλικού τρόμου, ενώ είναι ένα κατ' εξοχήν ανδρικό στερεότυπο, έχει εμφανιστεί και σε έργα γυναικών συγγραφέων, όπως στις ιστορίες της Kathrine Moore με ήρωα τον Νόρθγουεστ Σμιθ. H πιο γνωστή απ' αυτές είναι το Σαμπλώ (1933)7, που αξίζει να κοιτάξουμε προσεκτικότερα.

Επειδή ο χριστιανικός πολιτισμός έχει εξαλείψει το σύμβολο του αρνητικού θηλυκού στοιχείου, η Μoore αντλεί παραστάσεις από τους αρχαίους ελληνικούς μύθους• ο ήρωας συναντά τη γυναίκα-Μέδουσα-βαμπίρ:
«Γιατί θυμόταν τ' όνειρο - κι ήξερε τώρα ότι ήταν μια εφιαλτική πραγματικότητα, και τα γλιστερά απαλά χάδια των υγρών ζεστών σκουληκιών στη σάρκα του ήταν μια έκσταση ανείπωτης έντασης - αυτή η βαθύτερη έκσταση που περνάει πέρα απ' το κορμί και πέρα απ' το μυαλό και γαργαλά τις ίδιες τις ρίζες της ψυχής μ' αφύσικη χαρά.
Κι έτσι στεκόταν, αλύγιστος σαν ατσάλι, μαρμαρωμένος σαν τα θύματα της Μέδουσας στους παλιούς μύθους, ενώ η τρομερή ηδονή της Σαμπλώ παλλόταν κι αναριγούσε σε κάθε του ίνα μέσα από κάθε μόριο του κορμιού του, μέσα απ' τα άυλα μόρια που οι άνθρωποι ονομάζουν ψυχή, μέσα στα μύχια του Σμιθ, κύλαγε η τρομαχτική ηδονή. Κι ήταν αληθινά απαίσια. Αόριστα το καταλάβαινε, ενώ το κορμί του αποκρινόταν στη βαθιά έκσταση με μια βρωμερή και αισχρή δίψα που η ίδια η ψυχή του απεχθανόταν κι όμως στα μύχια της ψυχής αυτής ένας χαμογελαστός προδότης αναριγούσε απ' την ευχαρίστηση. Αλλά βαθιά, πίσω απ' όλα αυτά, γνώριζε τη φρίκη και την αποστροφή και την απόγνωση που δεν περιγράφονται, ενώ τα γεμάτα οικειότητα χάδια σέρνονταν χυδαία στις κρυφές πτυχές της ψυχής - γνώριζε ότι δεν έπρεπε να παίζει με την ψυχή του - κι έτρεμε από την επικίνδυνη ηδονή».
(Η Μέδουσα, η μόνη θνητή από τις Γοργόνες, βεβήλωσε το ναό της ενάρετης Αθηνάς με το ανάρμοστο πάθος της - την βίασε ο Ποσειδώνας - και τα μαλλιά της μεταμορφώθηκαν σε φίδια. Είναι η σκοτεινή πλευρά της Αθηνάς, η θετική άνιμα (θηλυκή πλευρά) του Δία, που γεννήθηκε κατευθείαν από το κεφάλι του. Σ' αντίθεση με την ακτινοβόλο Αθηνά, η Μέδουσα εκπέμπει τις σκοτεινές, φιδίσιες ακτίνες του βασιλείου του ασυνείδητου).
Ο Σμιθ σώζεται από τον Αφροδισιανό φίλο του, που σκοτώνει τη Σαμπλώ κοιτάζοντάς την μέσα από τον ραγισμένο καθρέφτη. (Ο Περσέας σκοτώνει τη Μέδουσα μέσω του καθρέφτη της συνείδησης, κοιτάζοντας δηλαδή μέσα του, αντί να επιτεθεί στις προβολές του ασυνείδητου στον εξωτερικό κόσμο).
Εδώ το διήγημα απομακρύνεται από το μύθο. Από το θάνατο της Μέδουσας γεννάται o Χρυσάωρ και ο Πήγασος, οι καρποί της σχέσης της με τον Ποσειδώνα, ενώ ο Περσέας βάζει το κεφάλι της στην ασπίδα της Αθηνάς: η σκοτεινή πλευρά συγχωνεύεται με τη φωτεινή σ' ένα διαλεκτικό σύνολο. Στο διήγημα ο Σμιθ μένει με το ανικανοποίητο της επιθυμίας του για την συνένωση των αντίθετων δυνάμεων μέσα του, που εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται με το δυϊσμό καλού-κακού:
«... Κι όμως ήταν μια ευχαρίστηση τόσο γλυκιά - νομίζω θα πρέπει να υπάρχει κάποιος πυρήνας απόλυτου κακού μέσα μου - μέσα σε κάθε άνθρωπο - που χρειάζεται μόνο το κατάλληλο ερέθισμα για να πάρει τον απόλυτο έλεγχο γιατί παρ' όλο που είχα αηδιάσει απ' το άγγιγμα αυτών των - πραγμάτων - υπήρχε κάτι μέσα μου που έλιωνε απ' την ηδονή...»
Η γυναίκα-σεξουαλικό αντικείμενο έχει κι αυτή τη θέση της σε δημιουργήματα αντρών συγγραφέων. Το πιο ακραίο παράδειγμα είναι τα βιβλία της σειράς «Γκορ» του John Norman8. Ο ήρωας, ο Ταρλ Κάμποτ, απάγεται σ' έναν πλανήτη στο διαμετρικό σημείο της τροχιάς της Γης, όπου ζει διάφορες περιπέτειες στα όρια ε.φ. - ηρωικής φαντασίας. Οι ιστορίες αυτές δεν είναι παρά σεξιστικές φαντασιώσεις του δημιουργού τους, με σαδομαζοχιστικά επεισόδια όπου περήφανες γυναίκες ταπεινώνονται, γυμνώνονται και δέρνονται, ώσπου ν' ανακαλύψουν την ολική υποταγή στο κυρίαρχο αρσενικό. Αφού ταπεινωθούν, γίνονται πλέον ικανοποιητικοί σύντροφοι και/ή σκλάβες του πρωταγωνιστή. Αυτή η επιμονή στις αλυσίδες και τις σωβινιστικές ωμότητες έχει δίκαια συγκεντρώσει τα πυρά των φεμινιστριών μέσα κι έξω από το χώρο της ε.φ.
Σ' ένα είδος που ειδικεύεται στην κατασκευή και τη λεπτομερή περιγραφή νέων κοινωνιών, τα σεξουαλικά ταμπού είναι αναχρονιστικά, και μάλιστα όταν έχουν ήδη αποβληθεί σε μεγάλο βαθμό από τη συμβατική λογοτεχνία. Έτσι από τη δεκαετία του '50 το θέμα αρχίζει να αντιμετωπίζεται διαφορετικά, κυρίως από τον Philip Jose Farmer και τον Theodore Sturgeon. Το μυθιστόρημα του πρώτου The Lovers (1961) που πρωτοεμφανίστηκε το 1952 σε σύντομη μορφή σ' ένα παλπ περιοδικό, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Η Γη διοικείται από ένα καταπιεστικό θρησκευτικό δόγμα, το οποίο καθορίζει ώς και πόσες φορές την εβδομάδα πρέπει κανείς να κάνει έρωτα. Ο πρωταγωνιστής είναι μέλος μιας αποστολής σ' έναν άλλον πλανήτη, όπου για πρώτη φορά έχει μια σχετική ελευθερία. Εκεί ερωτεύεται μια γυναίκα, για να ανακαλύψει στη συνέχεια πως παρ' όλη την ανθρώπινη μορφή της ανήκει στην εντομοειδή φυλή του πλανήτη. Όταν μένει έγκυος, το ανθρώπινο σώμα της αρχίζει να πετρώνει, και τη στιγμή του τοκετού-θανάτου το παιδί τους σπάζει το κέλυφος του ανθρωπόμορφου σώματος, οπότε για πρώτη φορά o πρωταγωνιστής βλέπει την πραγματική μορφή της γυναίκας που αγάπησε, συνειδητοποιώντας συγχρόνως πως την σκότωσε με την ίδια τη σεξουαλική πράξη. Αυτή η επιμιξία ανθρώπου-εξωγήινου σόκαρε τον μέσο αναγνώστη που ήταν συνηθισμένος ώς τότε μόνο στα υπονοούμενα των εξωφύλλων.
Το 1953 ο Farmer έγραψε το Μητέρα, ένα διήγημα που το ακολούθησαν οι ιστορίες Daughter (1954), Father (1955), Son (1954), και My Sister's Brother (1960), που κυκλοφόρησαν όλες μαζί στη συλλογή Strange Relations (1960). Όλα αυτά τα διηγήματα ασχολούνται με τη σχέση ανθρώπου και άλλου όντος. Στο Μητέρα ένας αστροναύτης παγιδεύεται σε μια συμβιωτική σχέση μέσα σε μια ζωντανή μήτρα, μια σχέση που αποκτά αιμομικτικές και καννιβαλιστικές συνεκδοχές.
Σ' ένα πιο ελαφρό ύφος κινείται το Flesh (1960), όπου μια ομάδα αστροναυτών επιστρέφει μετά από οκτακόσια χρόνια στη Γη, όπου έχει επιβληθεί μια γυναικοκρατούμενη λατρεία της γονιμότητας. Ο κυβερνήτης του διαστημοπλοίου ανακηρύσσεται Ηλιακός Ήρως, και ο ρόλος του είναι να γονιμοποιήσει όσο το δυνατόν περισσότερες γυναίκες.
Ο Sturgeon, επίσης, είχε τη δυνατότητα να δημοσιεύει ιστορίες που εξέφραζαν το ενδιαφέρον του για τις διάφορες μορφές με τις οποίες μπορεί να παρουσιαστεί ο έρωτας. Αν και σήμερα τέτοια διηγήματα δεν εκπλήσσουν, εκείνη την εποχή ήταν αρκετά προκλητικά. Στο The World Well Lost (1953) δυο φυγάδες εξωγήινοι φτάνουν στη Γη μ' ένα κλεμμένο διαστημόπλοιο, όπου τους δίνουν το παρατσούκλι «οι ερωτευμένοι», λόγω της προφανούς αφοσίωσης που έχουν μεταξύ τους. Όταν εκδίδονται στον πλανήτη τους όμως, αποκαλύπτεται πως είναι του ίδιου φύλου. Στην ιστορία υπάρχουν επίσης νύξεις για ομοφυλοφιλικά στοιχεία και στη σχέση των δύο γήινων του διαστημοπλοίου που τους μεταφέρει πίσω.
Στο Venus Plus Χ (1960) περιγράφεται μια μελλοντική ουτοπική κοινωνία που τα μέλη της είναι άντρες και γυναίκες συγχρόνως, δημιουργημένα έτσι ώστε να αποφεύγονται οι τριβές που δημιουργούν οι διαφορές των δύο φύλων. Μια αναδιοργάνωση των σχέσεων άντρα-γυναίκας είναι μια βασική κίνηση για μια πιο αρμονική κοινωνία ισότητας, όπου ικανοποιούνται οι ανάγκες του κάθε ανθρώπου και επιτρέπεται η πλήρης ανάπτυξη των ικανοτήτων του. Το μυθιστόρημα αυτό έχει έναν διδακτικό τόνο, καθώς ο πρωταγωνιστής έρχεται στην κοινωνία αυτή για να κρίνει την επιτυχία της, αλλά το θέμα αυτό έχει γίνει πια σχεδόν κλασικό στην ε.φ., με ιστορίες όπου η αναπαραγωγή γίνεται με κλωνισμό και οι σεξουαλικές σχέσεις είναι ομοφυλοφιλικές (π.χ. Solution 3 (1975), της Naomi Mitchison).
Στο διήγημα If All Men Were Brothers, Would You Let One Marry Υour Sister? (1967) ένας πλανήτης, αν και παράδεισος, απομονώνεται από τους υπόλοιπους κόσμους γιατί ο κανόνας είναι η αιμομιξία.
Στη δεκαετία του '60, με την ανανέωση που φέρνουν στην ε.φ. οι νέοι συγγραφείς και το «νέο κύμα», τόσο στην Αγγλία με τον Michael Moorcock και το περιοδικό New Worlds - που καθιέρωσε συγγραφείς σαν τον Ballard, τον Barrigton Bailey, τον Langdon Jones και, αργότερα, τον Ian Watson, και έπαιξε σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη άλλων σαν τον Brian Aldiss, τον John Brunner, τον Tomas Disch και τον John Sladek - όσο και στην Αμερική με τον Harlan Ellison - που, πέρα από το ίδιο του το έργο και την προκλητική του στάση, εξέδωσε το 1967 το Dangerous Visions, μια συλλογή διηγημάτων που τότε δεν θα μπορούσαν να δημοσιευτούν στα περιοδικά της εποχής (σαν το Μεγάλο Διαστημικό Γαμήσι του Kurt Vonnegut10) το σεξ στις διάφορες μορφές του αντιμετωπίζεται πλέον πιο ανοιχτά. Για παράδειγμα στο διήγημα Lambeth Blossom (1966) του Brian Aldiss η πορνεία είναι νόμιμη σ' ένα Λονδίνο υπό κινεζική κατοχή, και αντιμετωπίζεται με ευνοϊκό μάτι.
Οι σχέσεις γήινων-εξωγήινων επίσης αντιμετωπίζονται σοβαρά. Κλασικό πλέον βιβλίο είναι το μυθιστόρημα της Ursula Le Guin, The Left Hand of Darkness (1969) που κέρδισε και το Nebula και το Hugo εκείνης της χρονιάς. Στον Πλανήτη Γκέθεν ή Χειμώνα, οι κάτοικοί του είναι ουδέτεροι, εκτός από λίγες μέρες το μήνα, οπότε αποκτούν αρσενικά ή θηλυκά χαρακτηριστικά, ανάλογα με το σεξουαλικό συναίσθημα που τους κατέχει εκείνη τη στιγμή. Αν ο σύντροφος κάποιου γίνει άντρας, εκείνος γίνεται γυναίκα, και αντιστρόφως. Ο αντιπρόσωπος της Γης, αντιμέτωπος μ' αυτή την κατάσταση, αναγκάζεται να αναθεωρήσει όλες τις απόψεις του σχετικά με τους σεξουαλικούς ρόλους. Η Le Guin αντιμετωπίζει το θέμα λεπτομερειακά, με σοβαρότητα και λεπτότητα, χωρίς να πέσει στην παγίδα του φτηνού εντυπωσιασμού.
Την ίδια εποχή προκαλεί σάλο στην Αμερική και την Αγγλία η ελεύθερη γλώσσα του Norman Spinrad στο Ο Τζακ Μπάρον και η Αιωνιότητα (1969)12 και το «Τζοϋσικό» στυλ του Brian Aldiss στο μυθιστόρημα Barefoot in the Head (1969).
Παράλληλα εξερευνώνται νέες «διαστροφές», σαν την ουδετεροφυλοφιλία στο Ελεύθερη Πτώση (Aγe, and Gomorrah... 1967) του Samuel Delany13, και τον έρωτα που ξεπερνά τον θάνατο στο Γεννιόμαστε με τους Νεκρούς (1974) του Robert Silverberg14.
Πολλοί κριτικοί θεωρούν σαν το πιο «πορνογραφικό» έργο ε.φ. το Crash (1973) του Ballard, όπου τεχνολογικές και σεξουαλικές καταστάσεις συνυφαίνονται σχηματίζοντας ένα έντονο σχόλιο σχετικά με τη σύγχρονη κοινωνία. Ο οργασμός και το αυτοκινητιστικό δυστύχημα περιπλέκονται με τέτοιον τρόπο που συχνά το ένα οδηγεί στο άλλο. Παρόμοια είναι και πολλά από τα «συμπυκνωμένα» - όπως τα λέει - διηγήματά του στο The Atrocity Exhibition (1970)15.
Στη δεκαετία του '70 ελάχιστα ταμπού παραμένουν, και σε πολλά μυθιστορήματα περιγράφονται κοινωνίες όπου η ομοφυλοφιλία, η αμφιφυλοφιλία ή ο πανσεξουαλισμός θεωρούνται φυσιολογικά. Κλασικά παραδείγματα είναι οι σεξουαλικές περιπέτειες του ήρωα του Dhalgren (1975) και η ελευθεριακή - αυτοδιοικούμενη κοινωνία του Triton (1976) του Delany. Σ' ένα λιγότερο σοβαρό επίπεδο κινείται ο Τζέρυ Κορνήλιους, ήρωας μιας σειράς βιβλίων του Michael Moorcock - αργότερα εμφανίζεται και σε ιστορίες άλλων συγγραφέων, παίρνοντας μια μυθική υπόσταση - που μάχεται με τον αδερφό του για την αγάπη της αδερφής του, αλλάζοντας φύλο, χρώμα, κινούμενος σε περίεργους χώρους και χρόνους μαζί με μια ομάδα επίσης εξωφρενικών και συβαριτικών χαρακτήρων.
Η Joanna Russ, ίσως η πιο αξιόλογη φεμινίστρια στην ε.φ., στο The Female Μan (1975) επιτίθεται στον αντρικό σωβινισμό παρουσιάζοντας μια σειρά από λειτουργικές κοινωνίες όπου οι άντρες είναι περιττοί. Στο διήγημά της When it Changed (1972) μια ομάδα αντρών φτάνει σ' έναν κόσμο όπου έχουν μείνει μόνο γυναίκες, πιστεύοντας πως θα τους δεχτούν με ενθουσιασμό, και ανακαλύπτουν πως έκαναν λάθος. Παρόμοιο θέμα έχει και το διήγημα Consider Her Waγs (1956) του John Wyndham, το μυθιστόρημα Virgin Planet (1959) του Poul Anderson, και πολλά άλλα, καλύπτοντας όλες τις οπτικές γωνίες, από τον σεξισμό ώς τον σοβαρό προβληματισμό.
Μια άλλη ιδέα δημοφιλής στους άντρες συγγραφείς ε.φ. είναι τα σεξουαλικά υποκατάστατα, όπως η γυναίκα-ρομπότ σαν τέλειος σύντροφος στο διήγημα Helen Ο' Loγ (1938) του Lester Del Ray, ή το ανδροειδές που είναι προγραμματισμένο να εκτελεί κάθε επιθυμία των ιδιοκτητών του στο διήγημα Trojan Horse (1975) του E. C. Tubb, μια κατάσταση που σατιρίζεται από τον Ira Levin στο μυθιστόρημα Οι μυστηριώδεις Γυναίκες του Στέπφορντ (1972)16. Την ίδια ιδέα χρησιμοποίησε και ο Ian Watson στο Orgasmachine (1976), ένα μυθιστόρημα που εκδόθηκε μόνο στη Γαλλία, όπου μια εταιρεία κατασκευάζει γυναίκες κατά παραγγελίαν.
Σε πολλά μυθιστορήματα άντρες ξυπνούν σε γυναικεία σώματα, όπως στο Turnabout (1931) του Thorne Smith, στο Ι Will Fear No Evil (1970) του Robert Heinlein και στο Season of the Witch (1968) του H. Stein.
Στο διήγημα Day Million (1966) του Frederick Pohl, ο καθένας έχει μια εγγραφή της ερωτικής του απόδοσης, και ο γάμος είναι η παραχώρηση στον άλλον της εγγραφής αυτής, με την οποία ζει στο εξής ευτυχισμένος. Στο Making Love (1966) του ίδιου οι κάτοικοι ενός κόσμου που υποφέρει από υπερπληθυσμό ικανοποιούν τις σεξουαλικές τους ορμές μέσα σε ονειρικές, σχιζοφρενικές παραισθήσεις.
Στο μυθιστόρημα του Robert Silverberg The World Inside (1971) οι μελλοντικοί άνθρωποι ζουν τακτικά και πειθαρχημένα σε μια καταπιεστική κοινωνία όπου η μόνη διέξοδος για τα συναισθήματά τους είναι η επιθετική σεξουαλικότητα, οι ελεύθερες σχέσεις, η ομοφυλοφιλία και η αιμομιξία.
Στο μυθιστόρημα The Μan Who Folded Himself (1973) ο David Jerold - όπως και ο Heinlein στο διήγημα Όλοι εσείς οι Νεκροζώντανοι (1959)17 - βάζει τον ήρωά του να ταξιδεύει μπρος-πίσω στο χρόνο, ώστε όλοι οι χαρακτήρες είναι αρσενικές και θηλυκές εκδόσεις του εαυτού του. Όταν κάνει έρωτα με το θηλυκό εαυτό του είναι αιμομιξία; Όταν κάνει έρωτα με τον αρσενικό εαυτό του είναι ομοφυλοφιλία ή αυνανισμός;
Στο τελευταίο βιβλίο του Norman Spinrad The Void Captain's Tale (1983), ο Πιλότος είναι ένα βιολογικό στοιχείο της μηχανής που μεταφέρει το διαστημόπλοιο από το ένα σημείο του σύμπαντος στο άλλο. Ο Πιλότος είναι πάντα μια γυναίκα, και η ενέργεια για το διαστρικό πήδημα παρέχεται από έναν τεχνητά προκαλούμενο οργασμό. Ο Κυβερνήτης είναι αυτός που συμβολικά, τελετουργικά, πατά κάθε φορά το κουμπί. Αυτή η εκ του μακρόθεν συνουσία πρέπει να διατηρηθεί, γιατί οποιαδήποτε κοντινότερη σχέση θα διαταράξει μοιραία την εύρυθμη κίνηση του διαστημοπλοίου, κι έτσι η Πιλότος είναι ένας παρίας, καταδικασμένη σε μόνιμη απομόνωση.
Οι ιστορίες που προσπαθούν να περιγράψουν μια πραγματικά εξωγήινη σεξουαλική σχέση, δηλαδή μια σχέση ή πράξη που δεν έχει καμιά σχέση με τις ανθρώπινες ιδέες περί σεξουαλικότητας, είναι πολύ λίγες, ίσως γιατί είναι σχεδόν αδύνατον για τον ανθρώπινο νου να κατανοήσει ή να εφεύρει κάτι εντελώς έξω από τις εμπειρίες του. Έτσι οι εξωγήινοι συνήθως έχουν σεξουαλικές ορμές παρόμοιες με τις ανθρώπινες, κάτι που είναι βέβαια μέσα στα πλαίσια της άποψης πως οι ιστορίες ε.φ. είναι ούτως ή άλλως μεταφορές ή αλληγορίες πάνω στην ανθρώπινη φύση.
Στο διήγημα Party of the Two Parts (1954) του William Tenn, ένας εξωγήινος αμοιβαδοειδούς μορφής έρχεται στη Γη για να πουλήσει πορνογραφικές εικόνες. Το είδος του όμως πολλαπλασιάζεται διά διχοτομήσεως, και οι εικόνες δεν είναι καθόλου ερεθιστικές για τους ανθρώπους. Τελικά αγοράζονται για την εικονογράφηση ενός εγχειρίδιου βιολογίας.
Στο διήγημα του John Boyd The Pollinators of Eden (1969), οι επιστήμονες που επισκέπτονται έναν πλανήτη όπου η κυρίαρχη μορφή ζωής είναι φυτική, μεταφέρουν μηχανικά το γενετικό υλικό τους, μεσολαβώντας έτσι στη διαδικασία διασταύρωσης.
Κλείνοντας το θέμα, χωρίς ωστόσο να το έχουμε εξαντλήσει, μπορούμε να πούμε πως ελάχιστα πράγματα πλέον παραμένουν ταμπού στο χώρο της ε.φ. - η κτηνοβασία και o ανεξέλεγκτος σαδισμός, για παράδειγμα, αν και υπάρχουν ιστορίες με τα θέματα αυτά - ενώ, με την εισβολή των γυναικών συγγραφέων και κριτικών, το περιεχόμενο της ε.φ. έχει γίνει λιγότερο σεξιστικό. Πολλοί πιστεύουν πως η ε.φ. πρέπει να μείνει μακριά από τέτοια θέματα, αν και οι περισσότεροι είναι της γνώμης πως αυτή η «ωρίμανση» ήταν απαραίτητη, και μάλιστα πολύ νωρίτερα.
Είναι γεγονός ότι τώρα η ε.φ. έχει περάσει από την εφηβεία στην ενηλικίωση στον τομέα της ερωτικής θεματολογίας. Οι γυναικείοι χαρακτήρες είναι περισσότερο ανθρώπινοι και λιγότερο καρικατούρες των φαντασιώσεων των δημιουργών τους, και το σεξ είναι πια ένα θέμα που αντιμετωπίζεται με φυσικότητα. H εξέλιξη αυτή είναι βέβαια ανάλογη με το επίπεδο των αναγνωστών της ε.φ. - οι σημερινοί έφηβοι θα θεωρούσαν ακατανόητη την απουσία των ερωτικών θεμάτων από την αγαπημένη τους λογοτεχνία. Ίσως όμως η πραγματική σεξουαλική επανάσταση να βρίσκεται ακόμη στο μέλλον...
Παρουσιάζεται χάρη στην ευγενική προσφορά των εκδοτών του Περιοδικού «Απαγορευμένος Πλανήτης».
Δημοσιεύθηκε στο Περιοδικό Απαγορευμένος Πλανήτης, τεύχος 2, Καλοκαίρι 1987. Τον Μάρτιο του 1998 ο Δημήτρης Αρβανίτης έκανε κάποιες μικρές διορθώσεις ώστε να καταχωρηθεί στο Alternative Factor.

7-10-2011